كاوشى در ريشه قرآنى واژه «تربيت» و پيامد معنايى آن

كاوشى در ريشه قرآنى واژه «تربيت» و پيامد معنايى آن

حسين مهدى‏زاده

مقدّمه

تعداد زيادى از كتاب‏هاى معتبر لغت در ذيل ريشه «ربّ» و كتاب‏هاى تفسير در ذيل سوره «حمد» واژه «ربّ العالمين» آورده‏اند كه «ربّ» با واژه تربيت مرتبط است، علاوه براين، برخى از كتاب‏هاى لغوى معتبر مانند لسان العرب و تاج العروس بعضى مشتقات واژه «تربيت» مانند «ربّب»، «تَرَبَّب»، «ربّى» و «تربّى» را به رغم اين‏كه از دو ريشه متفاوت «ربب» و «ربو» هستند. در كنار هم ذكر كرده‏اند.

با توجه به اين‏كه شكل فعلى واژه «تربيت» از ريشه «ربو» است و قرآن بدون ترديد، آخرين و كامل‏ترين كتاب تربيتى الهى است، ولى با اين وجود مشتقات تربيت از ريشه «ربّ» و «ربب» بيش‏تر از ريشه «ربو» در قرآن به كار رفته‏اند.

مشاهده واقعيت‏هاى مذكور باعث كنجكاوى و ايجاد پرسش‏هاى ذيل مى‏گردد:

اولاً، آيا بين واژه «ربّ» و ريشه «ربب» و كلمه تربيت از ريشه «ربو» همگرايى و همخوانى معنايى وجود دارد؟ ثانيا، بر فرض وجود رابطه معنايى بين آن دو، آيا منشأ اين رابطه، رابطه لغوى و لفظى بين آن‏هاست؛ اگر منشأ رابطه معنايى ياد شده وجود رابطه لغوى و لفظى است، چگونه مى‏توان همگرايى و همخوانى رابطه لغوى و لفظى دو واژه ربّ و تربيت را تبيين نمود؟

ثالثا، كدام يك از مشتقات واژه عربى «تربيت» در قرآن به عنوان يك كتاب تربيتى، كه به زبان عربى مبين نازل شده است، به كار رفته و اين مشتقات بيش‏تر از كدام ريشه لفظى هستند؟ و چرا؟

چون معمولاً هر كاوشى در پى پاسخ‏گويى به سؤال‏هاى پژوهشى مشخصى است، اين‏ها نيز برخى از مهم‏ترين پرسش‏هايى هستند كه مقاله حاضرتلاش‏نموده‏است‏به آن‏ها پاسخ دهد.

سیر آراء تربیتی (14)

 

                                    

آراء تربیتی جان لاک:

جان لاک (1704-1632) یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان انگلسی است. او پس از تحصیلات عمومی به تحصیل پزشکی پرداخت. دغدغه‌ها‌ی فکری عمده‌ی او معرفت‌شناسی و فلسفه سیاسی بودند. دیدگاه و بینش وی در زمینه‌ی «حکومت با رضایت رعایا»، آزادی، حقوق طبیعی انسان در زندگی، و مالکیت شخصی تأثیر بزرگی بر جریان و روند فلسفه سیاسی داشت. اندیشه‌های لاک شالوده‌ی مفاهیم به‌کاررفته در قانون و حکومت آمریکا را بنیاد گذارد و مواد لازم برای توجیه انقلاب را در دست مهاجران استعماری به دنیای نو نهاد. جان لاک را از جمله تجربه‌گرایان انگلیسی نامیده‌اند و تأثیر دیدگاه‌های وی در زمینه‌ی معرفت‌شناسی در دوره رنسانس نیز به‌طور برجسته حس می‌شد. لاک را عموما" پدر معنوی اندیشه‌ی حقوق بشر در دوران جدید می‌دانند (به‌نقل از دانشنامه‌ی آزاد ویکی‌پدیا). لاک آثار بزرگی از خود برجای گذاشت که مهم‌ترین آنها عبارتند از: تحقیقی درباره‌ی فهم انسان، اندیشه‌هایی درباره‌ی تربیت، درباره‌ی راهنمایی فهم، و دو رساله درباره‌ی حکومت.

مایکل پیترز (Michael Peters)

                                                

                                         مایکل پیترز

مایکل پیترز (Michael Peters)  یکی از برجسته‌ترین اساتید فلسفه تعلیم و تربیت در حال حاضر است. او که اکنون استاد دانشگاه ایالت ایلی‌نویز (Illinois) کشور آمریکا است، تحصیلات آکادمیک خود را در رشته‌ی ادبیات زبان انگلیسی و جغرافیا آغاز کرد و سپس به‌مدت هفت سال در دبیرستان‌های نیوزلند تدریس کرد. در همان دوران، او مطالعات خود را در حوزه‌ی فلسفه و فلسفه علم گسترش داده و در نهایت موفق به اخذ درجه‌ی دکتری در رشته‌ی فلسفه تعلیم و تربیت از دانشگاه اوکلند  (Auckland)(در کشور نیوزلند) در سال 1984 گردید. موضوع پایان‌نامه‌ی او درباره‌ی دیدگاه‌های لودویگ ویتگنشتاین در تعلیم و تربیت بود. در این خصوص، او دومین کتاب خود را با همکاری نیک بربیولز (Nick Burbules) و پاول سمیرز (Paul Smeyers) با عنوان «ویتگنشتاین به‌عنوان فیلسوف تعلیم و تربیت» (Wittgenstein as Pedagogical Philosopher) در سال جاری میلادی (2008) منتشر کرده است.

او از سال 2000 تا 2003 صاحب کرسی استادی در دانشگاه اوکلند بوده و در خلال سال‌های 2000 تا 2005 نیز علاوه‌ بر این‌که استاد مطالعات تربیتی در دانشگاه گلاسکو (Glasgow)(در کشور انگلستان) بود، در دیگر نقاط جهان نیز به تدریس موقت اشتغال داشته است.

او همچنین در مجلات مختلفی به‌عنوان ویراستار و سردبیر نیز حضور داشته است. از جمله‌ی این فعالیت‌ها می‌توان به ویراستاری دو مجله‌ی الکترونیکی «سیاست‌گذاری در تعلیم و تربیت»       (Policy Futures in Education) و «یادگیری الکترونیکی» (E-Learning) و سردبیری مجله‌ی معتبر «فلسفه و نظریه تربیتی» (Educational Philosophy and Theory) اشاره داشت.

 

مایکل پیترز در طی فعالیت‌های علمی خود بیش از سی و پنج کتاب و سیصد مقاله‌ی علمی به نگارش درآورده است که این امر نشان از تلاش خستگی‌ناپذیر او در این زمینه دارد. از نوشته‌های اخیر او می‌توان به موارد زیر اشاره داشت:

 

-Peters, M.A., Burbules, N. & Smeyers, P. (2008) Saying, Showing and Doing: Wittgenstein as Pedagogical Philosopher, Boulder, Paradigm Press

 

-Peters, M.A., Maurer, S., Weber, S., Olssen, M. & Besley, A.C. (Eds.) (2008) Governmentality and Beyond: Education and the Rise of Neoliberalism, Rotterdam, Sense Publishers

 

-Peters, M., Blee, H. & Britton, A. (Eds.) (2008) Global Citizenship Education: Philosophy, Theory and Pedagogy, Rotterdam, Sense Publishers

 

Peters, M. A., & Besley, A.C. (2008). Subjectivity and Truth: Foucault, education and the culture of the self. New York: Peter Lang

 

-Peters, M. A., & Besley, A.C. (2007) Why Foucault? New Directions in Educational Research. New York: Peter Lang

 

گستره‌ی تحقیقات او بسیار وسیع بوده و علاوه ‌بر مطالعات در حوزه‌ی نظریه‌های تربیتی و فلسفه تعلیم و تربیت، با تمرکز بر اهمیت هر دو گرایش فلسفه تحلیلی و فلسفه قاره‌ای (خصوصاً دیدگاه‌های ویتگنشتاین، نیچه، و هایدگر) و گرایش‌های فلسفی قرن بیستم (مانند پسامدرنیسم، نظریه‌ی انتقادی، و پساساختارگرایی)، حوزه‌های دیگری همچون «نظام‌های دانشی توزیعی»، «پژوهش‌گری دیجیتالی» و «نظام‌های یادگیری الکترونیکی» را نیز در بر می‌گیرد. او همچنین در این زمینه‌ها نقش مشاور دولتی را در برخی کشورها از جمله اسکاتلند، نیوزلند، آفریقای جنوبی، و... برعهده داشته است.

برای آشنایی و کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید به صفحه‌ی شخصی مایکل پیترز به این آدرس مراجعه کنید:                                           http://www.ed.uiuc.edu/eps/frp/mpet001 

پراگماتيسم چگونه انسانيت را تعليم مي‌دهد

روايتگري، مدرنيته و تراژدي:

پراگماتيسم چگونه انسانيت را تعليم مي‌دهد

مترجم: حسين شقاقي

 چکیده: استدلال من اين است كه مفهوم مدرن خود انساني (human self) يا سوژه فاعل شناسا (subject) نمي‌تواند به سادگي و به شكل پست مدرنيستي رد شود، چرا كه از جمله شرايط طرح پرسش‌هاي از حيث انساني مهم پيرامون معناداري (يا بي معنايي) زندگي، حاجت به نگريستن به زندگي فردي به مثابه روايتي منسجم و داراي آغاز و پايان (مرگ) است. چنين پرسش‌هايي مسائل محوري انساني‌شناسي فلسفي هستند. به هر حال نه تنها شيوه‌هاي مدرن معنابخشي به زندگي مثل حكايت خطي در متون ادبي، بلكه شيوه‌هاي ماقبل مدرن مثل تراژدي نيز، بايد به طور جدي در طرح اين مسائل اخذ شوند. سنت پراگماتيستي جايز دانسته كه با اين تكثر چارچوب‌ها، جهان و زندگي مان را بر حسب هر كدام از آنها كه توانستيم. تفسير كرده و به مثابه بخشي از آن چارچوب بسازيم. نتيجه اين كه پراگماتيسم بالقوه توانايي دارد كه هم تعدد چنين چارچوب‌هاي تفسيري (يعني چارچوب‌‌هاي ماقبل مدرن، مدرن و پست مدرن) و هم الزام به ارزيابي و سنجش هنجارين اين چارچوب‌ها را لحاظ كند. ما به هيچ وجه جايز نمي‌دانيم كه هيچ يك از منابع ماقبل مدرن معناي انسان (مانند طالع بيني) جدي گرفته شود. اجتناب از نسبي‌گرايي، ادعايي مهم براي پراگماتيست است.

---

 اين مطلب ترجمه‌اي است از این مقاله: 

Pihlstrom, Sami, Narrativity, Modernity, and Tragedy: How pragmatism educates humanity, University of Helsinki.

سیر آراء تربیتی (13)

                               

آراء تربیتی کمنیوس:

ژان آموس کمنیوس (1592-1671) یکی از برجسته‌ترین و بزرگ‌ترین مربیان تعلیم و تربیت مغرب زمین در قرن هفدهم است. از آنجا که آرای او جنبه‌ای جهانی نیز پیدا کرده بود، برخی او را «پدر آموزش و پرورش جدید» می‌دانند (کاردان، 1381، ص110).

اینجا چراغی روشن است

اینجا چراغی روشن است
سلســــــله جلســــــــــــــات ارائه کــــــتاب
-----------------------------------------------------------------------------------------
هفته نخست : اندیشــــــــــــه
--------------------------------------------
24 تا 28 فروردین 87/ هر روز ساعت 12 تا 2
مشهد/ بلوار شهید باهنر/ دانشگاه فردوسی/ دانشکده ریاضی / سالن دکتر بزرگ نیا
--------------------------------------------------
شنبه 24 فروردین 87
دین در ترازوی اخلاق (در باب اخلاق سکولار و اخلاق دینی)/ ابوالقاسم فنایی/ نشر صراط/ 1385
ارائه دهنده : یاسر میردامادی
---------------------------------------------
یکشنبه 25 فروردین 87
لوح محفوظ/ استيون پينكر/ انتشارات پنگوئن/ سال 2003
ارائه دهنده : بهزاد سروري
------------------------------------------------
دوشنبه 26 فروردین 87
مارکس و سایه هایش/  مصطفی رحیمی / با مقدمه ی احسان نراقی / نشر هرمس/  1383
ارائه دهنده : لادن احمدیان
------------------------------------------------
سه شنبه 27 فروردین 87
شجاعتِ بودن/ پل تيليش/ ترجمه ی مراد فرهادپور/ شركت انتشارات علمي فرهنگي/ چاپ سوم : 1384
ارائه دهنده : محمود مقدسي
----------------------------------------------
چهارشنبه 28 فروردین 87
نظريه انتقادي مكتب فرانكفورت در علوم اجتماعي و انساني/ حسينعلي نوذري/  انتشارات آگاه / 1384
ارائه دهنده : رضا محمدی
-------------------------------------------
برگزارکننده : سازمان دانشجویان جهاددانشگاهی دانشکده ریاضی دانشگاه فردوسی مشهد

انديشه ارتباط

 انديشه ارتباط

انديشه‌اي از نظر فلسفي حقيقت دارد كه انديشه ارتباط را رشد دهد... اگر من مي‌توانستم براي خودم و در تنهاي مطلق، به حقيقت يقين داشته باشم، نه چنين رنج ژرفي از نبود ارتباط مي‌بردم و نه چنين لذت بي‌مانندي در ارتباط اصيل مي‌جستم. اما من تنها در پيوند با ديگران هستم. من در تنهايي هیچم... تنها در ارتباط است كه همه حقيقت‌هاي ديگر كمال مي‌يابند، تنها در ارتباط است كه من خويشتن خويش هستم، كه فقط زندگي نمي‌كنم، بلکه زندگي را كمال مي‌بخشم.

 «كارل ياسپرس»

مفهوم‌شناسی درباب تربیت

اشاره: تربيت اسلامي عنواني است كه استعمال فراوان يافته و براي نشان دادن طرح اسلام در ساختن و پرداختن انسان به كار مي رود. در بحث حاضر كه به كوشش دكتر خسرو باقري عضو محترم هئيت علمي دانشگاه تهران و به قصد تجزيه و تحليل مفاهيم، مطرح شده است، ابتدا عدم كفايت واژه تربيت در رساندن منظور فوق بيان مي شود، سپس با توسل به فرهنگ قرآن، كوشش شده است مفهومي بديل جايگزين گردد.

صحبت با خدا

صحبت با خدا

I dreamed I had an interview with God.

در رويا ديدم که با خدا حرف ميزنم

So you would like to interview me? God asked.

او از من پرسيد :آيا مايلي از من چيزي بپرسي؟

If you have the time? I said.

گفتم ....اگر وقت داشته باشيد....

سیر آراء تربیتی (12)

                                                                          

آراء تربیتی فرانسیس بیکن:

فرانسیس بیکن (1626-1560)، فیلسوف شهیر انگلیسی است که در تدوین و ایجاد روش جدید علمی و قاعده و شیوه کسب علم سهمی عظیم دارد. بیکن با آنکه در علوم تخصص نداشت، ولی اغلب او را «پدر علوم جدید»‌می‌خوانند (طوسی، 1354، ص135). او را نباید با شخصیت دیگری به همین نام که یک نقاش ایرلندی معاصر است، اشتباه گرفت.