اصول تعليم و تربيت د‌ر نظام فلسفي برتراند راسل

محمد مهدی میرلو

(مجله اطلاعات حکمت و معرفت-ویژه‌نامه فلسفه تعلیم و تربیت)

(قسمت سوم)

تربيت فرد‌ي يا تربيت شهروند‌ي

 مسلما د‌ر فرايند‌ي که فرد‌ د‌ر مسير تربيت طي مي کند‌ مقد‌مات ورود‌ او به اجتماع فراهم مي شود‌. نحوه تربيت فرد‌ نقش مهمي د‌ر بنا و پويايي و يا نابود‌ي جامعه خواهد‌ د‌اشت . به عبارت د‌يگر نوع تربيت افراد‌ تضمين يا عد‌م تضمين بقاي جامعه بشري را رقم خواهد‌ زد‌ . از همين روست که راسل تربيت را «کليد‌ جامعه و جهان نو »مي د‌اند‌ (راسل 72:1347) . چنانکه د‌ر مقد‌مه اين مقاله ذکر شد‌ از د‌يد‌گاه راسل وضعيت جهان امروز به د‌ليل يکه تازي کاروان علم و عقب ماند‌ن قافله خرد‌ از اين کاروان چند‌ان رضايت بخش نيست . به همين د‌ليل به نسبت افزايش مهارت و چيره د‌ستي با کاهش خرد‌ مواجه هستيم . ترسيم وضعيت حاضر نشان مي د‌هد‌ که هر چند‌ پيشرفت علم به ظاهر د‌ر ابعاد‌ مختلف تأثير ملموس و مهمي د‌اشته است ولي با مهيا کرد‌ن وسايل کشتار و نابود‌ي د‌سته جمعي ، بقاي نوع بشر را به خطر اند‌اخته است . رقابت ميان کشورها و کاربرد‌ تسلحيات ، تمد‌ن چند‌ين هزار ساله بشري را بر لبه پرتگاه نيستي قرار د‌اد‌ه است و اضطرابي عظيم بر وجود‌ انسانها مسلط ساخته است (د‌وروارد‌ 1346 ) . اما آنچه راسل بد‌ان معتقد‌ است نياز نوع بشر د‌ر عصر حاضر به مشارکت (cooperation )به جاي رقابت (competition است. هر چند‌ حذف کامل رقابت به عنوان فعاليت طبيعي انسان مقصود‌ راسل نمي باشد‌ زيرا توقف رقابت بد‌ون تخريب فرد‌يت  به د‌شواري امکان پذير است ( Russell 1971:144) . با اين وجود‌ از د‌يد‌گاه او اعتقاد‌ به مفيد‌ بود‌ن رقابت يک اشتباه تاريخي است و نبايد‌ د‌يگر اين اشتباه تکرار شود‌ (Russell 1971:104) انسان امروز براي حصول رضايتمند‌ي از حيات خويش نيازمند‌ د‌و هماهنگي است:

(1) هماهنگي د‌روني که ميان عقل و عاطفه برقرار مي شود‌.

(2) هماهنگي بيروني با اراد‌ه د‌يگران.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در سه شنبه 23 تیر1388 و ساعت 17:32 |
 

اصول تعليم و تربيت د‌ر نظام فلسفي برتراند راسل

محمد مهدی میرلو

(مجله اطلاعات حکمت و معرفت-ویژه‌نامه فلسفه تعلیم و تربیت)

(قسمت دوم)

اصل معرفت د‌ر قلمرو تعليم و تربيت

 برتراند‌ راسل د‌ر حوزه معرفت شناسي و مباحث مربوط به آن د‌ر زمره پيروان واقع گرايي (realism) و به معناي د‌قيقتر واقع گرايي نوين جاي مي گيرد‌. نزد‌ واقع گرايان ذهن آد‌مي د‌ر بد‌و تولد‌ همچون لوح سفيد‌ي است که د‌ر طول حيات از طريق حواس متأثر شد‌ه و چنين فرايند‌ي ياد‌گيري ناميد‌ه مي شود‌ . واقع گرايان نوين د‌ر تلاش هستند‌ که بر ذهن گرايي ، ابهام د‌ر زبان و اند‌يشه و بي توجهي به علم که از نگاه آنان موجب رسوايي فلسفه شد‌ه است غلبه کنند‌ . د‌ر هر حال بد‌ون د‌ر نظر گرفتن تفاوت ها ميان واقع گرايي و واقع گرايي نوين مي توان مد‌عي شد‌ که براي پيروان واقع گرايي د‌و اصل بنياد‌ين د‌ر مسأله شناخت وجود‌ د‌ارد‌:


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در سه شنبه 23 تیر1388 و ساعت 17:25 |

اصول تعليم و تربيت د‌ر نظام فلسفي برتراند راسل

محمد مهدی میرلو

(مجله اطلاعات حکمت و معرفت-ویژه‌نامه فلسفه تعلیم و تربیت)

(قسمت اول)

  از د‌يرباز مساله تعليم و تربيت، يکي از د‌غد‌غه‌هاي اصلي فيلسوفان و اند‌يشمند‌ان بود‌ه است (اسميت،۱۳۷۰). د‌ر يونان باستان نخستين بار افلاطون د‌ر قالب نگارش کتاب جمهوري به شيوه‌اي نظام‌مند‌ به اين موضوع پرد‌اخت. د‌ر آن برهه کنکاش د‌راين موضوع ازآن جهت مهم بود‌ که انسان به عنوان موجود‌ي بالطبع اجتماعي د‌ر نظر گرفته مي شد‌. د‌ر نتيجه نيازمند‌ تعليم و تربيت خاصي بود‌ تا مهياي ورود‌ به اجتماع شود‌ (ميرلو، 1386). د‌ر قرون ميانه، حاکم شد‌ن اند‌يشه مسيحي و د‌ر نظر گرفتن انسان به عنوان وارث گناه اوليه، متوليان کليسا را بر آن د‌اشت که به تربيت رنگ و بوي د‌يني ببخشند‌ و مسيحيان را براي ورود‌ به ملکوت آسمان آماد‌ه کنند‌. با گذر از قرون ميانه و ظهور رنسانس تربيت نيز معنايي کاملا متمايز از د‌و د‌وره قبل به خود‌ گرفت‌. انسان عصر جد‌يد‌ نه حيوان مد‌ني بالطبع يوناني بود‌ و نه وارث گناه اوليه مسيحي بلکه او به د‌نبال تحقق حياتي آزاد‌ و خرد‌مند‌انه د‌ر همين جهان بود‌. اما د‌ر عصر حاضر آنچه اهميت پرد‌اختن به مقوله تعليم و تربيت را د‌و چند‌ان مي کند‌ امري فراتر از تحقق حيات آزاد‌ و خرد‌مند‌انه است. قافله خرد‌ فاصله بسياري با کاروان علم د‌ارد‌ و همين شکاف موجب شد‌ه است که عصر حاضر پر اضطراب ترين عصر تاريخ براي بشريت د‌ر نظر گرفته شود‌. راسل د‌ر اين باب مي نويسد‌: «از گرفتاريهاي زمان ما يکي آن است که حالات اند‌يشه ما قاد‌ر نيست با سرعت تغييراتي که د‌ر تکنيک پد‌يد‌ مي آيد‌ هم آهنگي کند‌ د‌ر نتيجه به نسبتي که مهارت و چيرگي افزون مي شود‌ خرد‌ و تيزبيني کاهش مي يابد‌» (راسل، 1360: 10). د‌ر چنين شرايطي راسل معتقد‌ است که بيش از هر زمان د‌يگري خلاء يک جهان بيني صحيح و ايد‌ئولوژي بخرد‌انه احساس مي شود‌ و رفع اين مشکل تنها از طريق تعليم و تربيت امکان پذير خواهد‌ بود‌. د‌ر اين مقاله تلاش خواهد‌ شد‌ تا حد‌ امکان به بحث پيرامون جايگاه تعليم و تربيت ازمنظر  راسل پرد‌اخته و شرايط و ثمرات چنين تربيتي را نمايان سازيم. به د‌ليل اينکه چنين پژوهشي پيرامون آراء تربيتي راسل د‌ر کشورمان سابقه اي نداشته است مسلما اين مقاله تنها مقد‌مه اي براي تحقيقات بعد‌ي خواهد‌ بود‌.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در پنجشنبه 18 تیر1388 و ساعت 19:50 |

                                        

آراء تربیتی پستالزی:

هنریش پستالزی (1827-1746) از مربیان صاحب‌نامی است که تحت تأثیر روسو قرار گرفت و نظریات اصلاحی مهمی در تربیت ارائه داد. او در شهر زوریخ (سوییس) به‌دنیا آمد و در خردسالی پدر خود را از دست داد و در کنار مادری متدین و نوع‌پرور و پدربزرگی روحانی پرورش یافت. او به تحصیل الهیات و حقوق پرداخت و تحت تأثیر روسو فعالیت‌هایی سیاسی داشت ولی پس از مدتی از سیاست کنار کشیده و به کشاورزی مشغول شد (کاردان، 1381، ص147).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در شنبه 18 خرداد1387 و ساعت 2:38 |
                                              

آراء تربیتی روسو:

ژان ژاک روسو (1778-1712) در شهر ژنو (سوییس) در خانواده‌ای فرانسوی تبار و پروتستان به دنیا آمد. تربیت او به خاطر فوت مادر به عمه‌اش سپرده شد. سپس تا هنگام میان‌سالی به کارهای مختلفی پرداخت. او پس از افلاطون بزرگ‌ترین متفکر و فیلسوف تربیتی مغرب زمین شناخته شده است (کاردان، 1381، ص135).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در جمعه 17 خرداد1387 و ساعت 20:22 |

 

                                    

آراء تربیتی جان لاک:

جان لاک (1704-1632) یکی از بزرگ‌ترین فیلسوفان انگلسی است. او پس از تحصیلات عمومی به تحصیل پزشکی پرداخت. دغدغه‌ها‌ی فکری عمده‌ی او معرفت‌شناسی و فلسفه سیاسی بودند. دیدگاه و بینش وی در زمینه‌ی «حکومت با رضایت رعایا»، آزادی، حقوق طبیعی انسان در زندگی، و مالکیت شخصی تأثیر بزرگی بر جریان و روند فلسفه سیاسی داشت. اندیشه‌های لاک شالوده‌ی مفاهیم به‌کاررفته در قانون و حکومت آمریکا را بنیاد گذارد و مواد لازم برای توجیه انقلاب را در دست مهاجران استعماری به دنیای نو نهاد. جان لاک را از جمله تجربه‌گرایان انگلیسی نامیده‌اند و تأثیر دیدگاه‌های وی در زمینه‌ی معرفت‌شناسی در دوره رنسانس نیز به‌طور برجسته حس می‌شد. لاک را عموما" پدر معنوی اندیشه‌ی حقوق بشر در دوران جدید می‌دانند (به‌نقل از دانشنامه‌ی آزاد ویکی‌پدیا). لاک آثار بزرگی از خود برجای گذاشت که مهم‌ترین آنها عبارتند از: تحقیقی درباره‌ی فهم انسان، اندیشه‌هایی درباره‌ی تربیت، درباره‌ی راهنمایی فهم، و دو رساله درباره‌ی حکومت.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در پنجشنبه 12 اردیبهشت1387 و ساعت 1:31 |

                               

آراء تربیتی کمنیوس:

ژان آموس کمنیوس (1592-1671) یکی از برجسته‌ترین و بزرگ‌ترین مربیان تعلیم و تربیت مغرب زمین در قرن هفدهم است. از آنجا که آرای او جنبه‌ای جهانی نیز پیدا کرده بود، برخی او را «پدر آموزش و پرورش جدید» می‌دانند (کاردان، 1381، ص110).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در شنبه 31 فروردین1387 و ساعت 15:21 |

                                                                      

آراء تربیتی فرانسیس بیکن:

فرانسیس بیکن (1626-1560)، فیلسوف شهیر انگلیسی است که در تدوین و ایجاد روش جدید علمی و قاعده و شیوه کسب علم سهمی عظیم دارد. بیکن با آنکه در علوم تخصص نداشت، ولی اغلب او را «پدر علوم جدید»‌می‌خوانند (طوسی، 1354، ص135). او را نباید با شخصیت دیگری به همین نام که یک نقاش ایرلندی معاصر است، اشتباه گرفت.  


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در شنبه 11 اسفند1386 و ساعت 18:55 |
                                          

آراء تربیتی دکارت:

رنه دکارت (1650-1596)، فیلسوف، ریاضیدان و فیزیکدان بزرگ عصر رنسانس در شهر لاهه فرانسه متولد شد. مادرش در سیزده ماهگی وی درگذشت و پدرش قاضی و مستشار پارلمان انگلستان بود. دکارت در سن ده سالگی وارد مدرسه یسوعیان شد و در آن علوم جدید را همراه با تعالیم مسیحیت فرا گرفت. پس از اتمام دوره و خروج از آن مدرسه، مدتی به تحصیل علم حقوق و پزشکی مشغول گردید، اما در نهایت تصمیم گرفت به جهانگردی بپردازد و آن‌گونه دانشی را که برای زندگی سودمند باشد، فرا بگیرد. به همین منظور، مدتی به خدمت ارتش هلند درآمد و در آن دوران به علم مورد علاقه خود، یعنی ریاضیات می‌پرداخت. پس از مدتی، به فکر یکی ساختن همه علوم افتاد. وی چند سالی در اروپا به سیاحت پرداخت و چند سالی هم در پاریس اقامت کرد، اما زندگی در آن جا را که مزاحم فراغت خاطر خود می دید، نپسندید و بار دیگر به هلند بازگشت و در آن دیار، تنها و دور از هر گونه غوغای سیاسی و اجتماعی تمام اوقات خود را صرف پژوهش‌های علمی و فلسفی نمود. دکارت از دانشمندان و فیلسوفان بزرگ تاریخ به حساب می آید که قانون شکست نور در علم فیزیک راکشف کرد و هندسه تحلیلی را در ریاضیات بنا نهاد. از طرفی، او را بنیان‌گذار فلسفه جدید می‌دانند (به‌نقل از دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در شنبه 11 اسفند1386 و ساعت 18:44 |

                                     

آراء تربیتی لوتر:

مارتین لوتر (1546-1483) طلبه‌ای آلمانی بود که تحصیلات خود را در دانشگاه فرانکفورت در زبان‌های باستانی و آیین سخنوری و منطق و فلسفه اسکولاستیک تکمیل کرد. او در آن دانشگاه نسخه‌ای جدید از انجیل یافت و با مطالعه آن، به تأمل در اعمال و عقاید کلیسا پرداخته و در نتیجه آن‌ها را با کتاب مقدس ناسازگار و علت اساسی زوال معنویت حاکم بر جامعه مسیحی دانست. او سپس به بینش جدیدی از مسیحیت دست‌یافته و به دفاع از آن بپا خاست و قطعنامه‌ای نود و پنج ماده‌ای منتشر ساخت تا جایی‌که کلیسای کاتولیک او را اخراج و تکفیر کرد (کاردان، 1381،  ص97).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در سه شنبه 30 بهمن1386 و ساعت 22:41 |

                                    

آراء تربیتی مونتنی:

میشل دو ‌مونتنی (1533-1592) از اشراف فرانسوی بود و در دورانی که او زندگی می‌کرد، جنگ‌های مذهبی میان فرقه‌های کاتولیک و پروتستان به‌شدت جریان داشت. در این زمان بر اثر تلخکامی‌های ناشی از جنگ‌ها، شور و شوق در میان مردم رخت بربسته و میل به زندگانی لذت‌بخش و آرام ارزش و اهمیت خود را از دست داده بود (کاردان، 1381، ص94).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در یکشنبه 14 بهمن1386 و ساعت 15:43 |

 

آراء تربیتی در عصر تجدد:

یکی از مهم‌ترین دوران تمدن مغرب زمین عصر تجدد یا دوره «رنسانس» است. این دوران که پس از قرون وسطی بوده و حدود سه قرن ادامه داشته، با تحولات بسیاری در حوزه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، و فکری همراه بوده است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در یکشنبه 23 دی1386 و ساعت 1:32 |

                       

 

آراء تربیتی در سده‌های میانه:

 

بنابر نظر کاردان(1381، ص62)، "سده‌های میانه یا قرون وسطی به دوره‌ای از تاریخ مغرب زمین اطلاق می‌شود که میان دوره یونان و روم باستان و عصر جدید که با «رنسانس» آغاز می‌شود قرار دارد و نزدیک به ده قرن به‌طول می‌انجامد". البته درباره آغاز و پایان دقیق این دوره میان مورخان اختلاف نظر وجود دارد. قرون میانه را به دو بخش زمانی نامساوی تقسیم می‌کنند: "بخش اول شامل روزگار تاریک هجوم بربرها و بی‌نظمی مدنی و انحطاط فرهنگی است که از آغاز قرن ششم تا اوایل قرن دوازدهم طول می‌کشد. بخش دوم شامل قرونی است که طی آن بازرگانی رونق یافت و شهرها رو به توسعه رفت و تعلیم و تربیت رواج گرفت" (طوسی، 1354،‌ ص48).

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در جمعه 14 دی1386 و ساعت 23:46 |

 

آراء تربیتی روم باستان:

 

یکی دیگر از تمدن‌های بزرگ باستانی که سهم بسیاری در تکوین و گسترش فرهنگ و تمدن غرب داشته فرهنگ و تمدن روم باستان است. این تمدن از قرن هشتم قبل از میلاد آغاز شده و تا سقوط امپراطوری روم در نیمه دوم قرن پنجم میلادی، یعنی به مدت سیزده قرن، ادامه داشته است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در یکشنبه 2 دی1386 و ساعت 23:13 |

 

ج) آراء تربیتی یونان باستان در دوره سوم:

 

دوره سوم فرهنگی یونان باستان که به عصر انحطاط فرهنگی نیز توصیف شده است دوران افول و خاموشی فرهنگ و تمدن و به تبع آن تعلیم و تربیت بود، یعنی در این دوران نظر بدیع و جالب توجهی در زمینه آموزش و پرورش ابراز نشده است. با روی کار آمدن اسکندر کبیر روزگار آزادی و استقلال دولت شهر یونانی واقعاً از بین رفته و به‌گفته کاپلستون (ج1، 1375، ص435) در این دوران ما باید از تمدن یونانی‌مآبی(هلنیستی) (انتشار فرهنگ یونانی) سخن‌گوییم تا تمدن یونانی(هلنی).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در یکشنبه 2 دی1386 و ساعت 23:10 |
 

                                       

۳) ارسطو

ارسطو (384 ـ 322 ق. م) در شمال يونان متولد شد. پدرش، نيكوماخوس ، پزشك دربار بود. از همين‌رو، مباني اوليه علمي ارسطو را نزد خود پايه‌ريزي‌كرد و پس از آن در حدود هفده‌سالگي وي را براي ادامه‌تحصيل به آتن فرستاد. ارسطو از حدود سال 367 ق. م. به مدت بيست‌سال و تا پايان ‌عمر افلاطون در آكادمي فلسفه آتن مشغول فراگيري‌ فلسفه شد. از اين‌رو سخت تحت تأثير افلاطون و نفوذ وي قرار داشت. از دست نوشته‌هاي ارسطو در اين دوران چيز زيادي در دست نيست. ارسطو پس از مرگ افلاطون، آكادمي را ترك كرد و به دعوت هرمياس ، حاكم آترنه، به ساحل آسياي صغير سفر كرد. سفر بعدي وي به دربار فيليپ و براي تربيت اسكندر در حدود سال‌هاي 342 ـ 339 ق. م. بود و در سال 335 ق. م. به آتن بازگشت و لوكيوم را براي تدريس فلسفه تأسيس كرد. از آنجا كه ارسطو به هنگام تدريس راه مي‌رفت و فلسفه درس مي‌داد، مذهب او را «فلسفه مشائي» ناميده‌اند. او در لوكيوم همه شاخه‌هاي علمي روز مانند فيزيك، متافيزيك، منطق، اخلاق، بيولوژي، سياست، علوم بلاغي و هنر را به بحث گذاشت و در شصت و دو سالگي، يعني يك سال پس از مرگ اسكندر، با فلسفه بدرود گفت (کاپلستون، ج1، 1375، صص318-307).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در سه شنبه 27 آذر1386 و ساعت 20:54 |

            

                               

 

2) افلاطون

افلاطون در سال 427 ق.م در خانواده‌اي اشرافي به دنيا آمد. در 18 سالگي با سقراط آشنا شد و مدت 10 سال را به شاگردي سقراط به سر برد. بعد از اعدام سقراط به سفر پرداخت و از نقاط مختلفي از جهان ديدن كرد و در اين سفرها با انديشه‌هاي متفاوتي آشنا شد كه تأثير آنها در افكار افلاطون هويدا است. هنگامي كه افلاطون به آتن بازگشت 40 سال داشت. او در اين زمان مدرسه معروفش را به نام آكادمي تأسيس كرد. اين مدرسه را مي‌توان اولين دانشگاه محسوب كرد كه در آن دروسي نظير فلسفه رياضيات و نجوم تدريس مي‌شد. از افلاطون آثار بسيار بر جاي مانده است كه شامل همه موضوعات مهم فلسفه و علوم انساني مي شود. مهم‌ترين و در عين حال كامل‌ترين اثر افلاطون كتاب جمهوريت است. او در اين كتاب در باره مسايل فلسفي مختلفي از اخلاق گرفته تا ساسيت و هنر و تربيت و مابعد الطبيعه سخن رانده است (کاپلستون، ج1، 1375، صص160-155).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در سه شنبه 27 آذر1386 و ساعت 20:46 |

 

ب) آرای تربیتی یونان باستان در دوره دوم:

در این دوره که به عصر طلایی یا پریکلس معروف است به بررسی آرای تربیتی سه فیلسوف مهم یعنی سقراط، افلاطون و ارسطو خواهیم پرداخت.

 

           

 

 

۱) سقراط

سقراط در 469 پیش از میلاد در آتن زاده شد. پدرش سنگ‌تراش و مادرش ماما بود. گرچه او از چهره و اندام مناسبی برخوردار نبود اما اخلاق خوبی داشت. از سوی دیگر گرچه فکر او خلاق نبود، اما به طور استثنایی روشن، انتقادی و مشتاق بود. او صرفاً اندیشمند نبود، بلکه به راستی یک فرد مذهبی و متدین بود. او هیچ اثر مکتوبی از خود بر جای نگذاشت، اما تعدادی از مباحثات وی با ساکنین شهر آتن توسط شاگرد معروفش افلاطون و همچنین مورّخی به‌نام گزنوفون به‌طور مکتوب ثبت شده‌اند (کاپلستون، ج1، 1375؛ صص120-116).


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در سه شنبه 20 آذر1386 و ساعت 16:37 |

 

آرای تربیتی یونان باستان

مردم یونان باستان نخستین کسانی بودند که به‌طور منظم و منطقی به مطالعه و بررسی موضوعاتی از قبیل اخلاق، سیاست، و تعلیم و تربیت پرداختند و اولین مردمی بودند که هدف تعلیم و تربیت را در آماده کردن افراد برای شهروندی و خدمت به آن می‌دانستند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط رضا محمدی در پنجشنبه 15 آذر1386 و ساعت 12:23 |

 

منابع اصلی "سیر آراء تربیتی در غرب":

 

- اولیچ، رابرت (1375)، "تاریخ اندیشه‌های تربیتی (مربیان بزرگ)"، ترجمه علی شریعتمداری، دانشگاه آزاد واحد خوراسگان.

 

- دورکم، امیل (1381)، "جامعه‌شناسی تربیتی، تاریخ فرهنگ و تربیت در اروپا"، ترجمه محمد مشایخی، شرکت سهامی انتشار، تهران.

 

- شاتو، ژان (1369)، "مربیان بزرگ، ترجمه غلامحسین شکوهی"، انتشارات دانشگاه تهران.

 

- شاوارده، موریس (1351)، "استادان بزرگ تعلیم و تربیت"، ترجمه احمد قاسمی، انتشارات فرانکلین.

 

- صدیق، عیسی (1340)، "تاریخ فرهنگ اروپا (از آغاز تا زمان حاضر)"، شرکت سهامی طبع کتاب، تهران.

 

- طوسی، محمدعلی (1354)، "تاریخ آموزش و پرورش باختر"، انتشارات دانشگاه سپاهیان انقلاب.

 

- کاردان، علیمحمد (1381)، "سیر آراء تربیتی در غرب"، سمت.

 

- کاستل، ای. پی. (1364)، "آموزش و پرورش کهن و نوین"، ترجمه مهین میلانی، انتشارات علمی و فرهنگی.

 

- کانل، و. ف. (1368)، "تاریخ آموز ش و پرورش در قرن بیستم"، ترجمه حسن افشار، نشر مرکز. 

 

- مایر، فردریک (1374)، "تاریخ اندیشه‌های تربیتی"، جلد اول و دوم، ترجمه علی‌اصغر فیاض، سمت.

 

- مدلین، ویلیام ک. (1353)، "تاریخ آراء تربیتی در غرب"، ترجمه فریدون بازرگان، دانشگاه تهران.

 

- میالاره، گاستون و ژان ویال (1370و1371)، "تاریخ جهانی آموزش و پرورش"، جلد اول و دوم، ترجمه محمد رضا شجاع رضوی، آستان قدس رضوی.

 

- نقیب‌زاده، میرعبدالحسیین (1374)، "نگاهی به فلسفه آموزش و پرورش"، انتشارات طهوری، تهران.

 

 

+ نوشته شده توسط رضا محمدی در پنجشنبه 15 آذر1386 و ساعت 12:17 |